การเที่ยวถ้ำ
     การเที่ยวถ้ำเป็นกิจกรรมอีกอย่างหนึ่งที่สร้างความตื่นเต้นให้แก่ผู้ที่ได้เข้าไปสัมผัสอย่างมาก ความมืดและบรรยากาศอันสงบเงียบและวังเวงท้าทายความกล้าของนักท่องเที่ยวทุกคน โดยมีความงดงามที่ธรรมชาติได้บรรจงสร้างสรรค์ไว้ในถ้ำเป็นรางวัล ไม่ว่าจะเป็นหินงอกหินย้อย เสาหิน ไข่มุกถ้ำ ฯลฯ การเที่ยวถ้ำยังทำให้ได้เรียนรู้เกี่ยวกับธรณีวิทยาและปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ทำให้ เกิดรูปลักษณ์ต่างๆ ขึ้นในถ้ำ รวมทั้งยังมีประวัติศาสตร์ให้ค้นหาจากภาพเขียนสีและหลักฐานอื่นๆ ที่หลงเหลืออยู่ภายในถ้ำ

     การแต่งกาย สวมเสื้อผ้าที่รัดกุม สวมรองเท้าหุ้มส้นที่ช่วยให้เดินได้มั่นคงบนพื้นถ้ำ เพราะถ้ำหลายแห่งต้องปีนขึ้นหรือไต่ลงจากผาหินสูง สวมหมวกสำหรับกันหยดน้ำ มูลค้างคาว และป้องกันศีรษะชนกับโขดหิน

     อุปกรณ์ในการเที่ยวถ้ำ ที่สำคัญที่สุดคือ ไฟฉายหรือตะเกียงเจ้าพายุ เพราะจะช่วยให้มองเห็นทางเดินหรือสิ่งต่างๆ ในถ้ำได้อย่างชัดเจน ห้ามใช้คบไฟ เทียนไข หรือตะเกียงที่มีเปลวไฟ เพราะแสงสว่างจากสิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดควันหรือเขม่าไฟลอยไปจับตามผนังถ้ำหรือหินงอกหินย้อย

     เที่ยวถ้ำที่ไหน เมืองไทยมีถ้ำที่สวยงามอยู่มากมายทั่วทุกภาค แต่การเที่ยวถ้ำส่วนใหญ่ยังจำกัดอยู่เพียงเฉพาะถ้ำที่ได้รับการพัฒนาแล้ว คือถ้ำที่ได้รับการสำรวจและจัดทำเส้นทางสำหรับนักท่องเที่ยวไว้ ถ้ำเหล่านี้ไม่ลึกนัก บางแห่งมีการติดตั้งแสงไฟส่องสว่างและจัดทำทางเดินไว้ให้นักท่องเที่ยวสามารถเดินเที่ยวชมได้สะดวกและปลอดภัย เช่น ถ้ำผาไท ถ้ำแม่อุสุ ถ้ำพระธาตุ ถ้ำดาวดึงส์ ฯลฯ สำหรับถ้ำอีกจำนวนมากมีความยากลำบากในการเข้าถึง ต้องใช้อุปกรณ์และความชำนาญเป็นพิเศษ จึงไม่เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป เพราะอาจได้รับอันตรายได้

     เที่ยวถ้ำช่วงไหนดี แม้ว่าถ้ำส่วนใหญ่สามารถเข้าไปเที่ยวชมได้ตลอดปี แต่สำหรับถ้ำประเภทที่มีน้ำไหลลอดหรือที่เรียกกันว่า ถ้ำธารลอด จะเข้าไปเที่ยวชมได้เฉพาะช่วงฤดูแล้งเท่านั้น สำหรับถ้ำลอดทางทะเล เช่น ถ้ำลอดพังงา ถ้ำลอดปูยู ฯลฯ ทางเข้าถ้ำเหล่านี้อยู่ติดกับทะเล ยามน้ำทะเลขึ้นสูง น้ำจะท่วมปากถ้ำ ต้องรอในช่วงน้ำลงจึงจะเข้าไปชมได้ การเที่ยวถ้ำประเภทนี้จึงต้องพิจารณาช่วงเวลาขึ้น-ลงของน้ำทะเลในแต่ละวันประกอบด้วย

     ข้อปฏิบัติในการเที่ยวถ้ำ ถ้ำเป็นธรรมชาติที่เปราะบางอย่างยิ่งต่อการกระทำของผู้บุกรุกจากโลกภายนอก นักท่องเที่ยวจึงควรหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่ถ้ำ ดังนี้

     - ไม่จับ แตะ สัมผัส หินงอกหินย้อยหรือสิ่งที่เกิดจากการสะสมตัวของหินปูน เพราะอาจเกิดการแตกหัก รวมทั้งไขมันจากผิวหนังของมนุษย์จะไปหยุดยั้งการสะสมของหินปูน
     - ไม่ขีดเขียนบนผนัง โขดหิน หรือสิ่งต่างๆ ภายในถ้ำ
     - ไม่ออกนอกเส้นทางที่จัดทำไว้ เพราะอาจสร้างความเสียหายต่อสิ่งที่เหยียบย่ำ และอาจหลงทางได้
     - ไม่นำสิ่งต่างๆ ออกนอกถ้ำ เพราะสิ่งเหล่านี้มีค่าเฉพาะเมื่ออยู่ในถ้ำเท่านั้น
     - ไม่ทิ้งขยะไว้ในถ้ำ ไม่ว่าจะเป็นขยะย่อยสลายได้ หรือย่อยสลายไม่ได้ ภายในถ้ำมีสิ่งมีชีวิตเล็กๆ อาศัยอยู่หลายชนิด การนำวัตถุแปลกปลอมจากโลกภายนอกเข้าไปในถ้ำ อาจทำให้ระบบนิเวศของสิ่งมีชีวิตในถ้ำเปลี่ยนแปลงไป